Na wstępie należy zauważyć, że zasady BHP (Bezpieczeństwo i Higiena Pracy)
są regulowane prawem.

PRZEPISY OGÓLNE

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej

z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych
przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.

• rozdział 2 (organizacja stanowiska)

• rozdział 3 (obsługa maszyn)

• rozdział 5 (ochrona przed hałasem)

Rozporządzenie
Ministra Gospodarki 

z dnia 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych
wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania
maszyn przez pracowników podczas pracy

• rozdział 2 (Wymagania dotyczące użytkowania maszyn)

• rozdział 3  (Minimalne wymagania dotyczące maszyn)

Rozporządzenie Ministra
Gospodarki 

 z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie
bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze obrabiarek skrawających do metali
Jako przepis ogólny, natomiast wewnętrzne regulacje zakładowe nakazują
przedszkolnie pracownika z przepisów BHP do pracy na danym stanowisku.

Wewnętrzne regulacje
zakładowe
W każdym zakładzie pracy obowiązują dodatkowe,
wewnętrzne przepisy BHP, które nakazują przeszkolenie pracownika w zakresie
bezpieczeństwa i higieny pracy na danym stanowisku.

Poniżej znajduje się przykładowe zasady BHP pochodzące z instrukcji
firmy Hass, producenta obrabiarek sterowanych numerycznie. 

INSTRUKCJA BHP PRZY OBSŁUDZE FREZARKI/TOKARKI CNC

Warunki dopuszczenia pracownika do pracy:

• obsługa maszyny może być prowadzona wyłącznie przez upoważniony i
  przeszkolony personel, oraz po zapoznaniu się i zrozumieniu DTR maszyny

• ukończone 18 lat (młodociany w ramach praktycznej nauki zawodu pod
  nadzorem instruktora)

• ubrany w odzież roboczą przewidzianą dla danego stanowiska w zakładowej
  tabeli norm odzieży roboczej

•  stan zdrowia odpowiedni do wykonywanej pracy potwierdzony świadectwem
  wydanym przez uprawnionego lekarza

•  zaliczenie odpowiedniego instruktażu: zawodowego, przeszkolenia bhp i
  p. poż., zapoznanie się z instrukcjami obsługi

•  przy obsłudze maszyn z ruchomymi elementami nie można pracować w
  odzieży z luźnymi (zwisającymi) częściami jak np.: luźno zakończone
  rękawy, krawaty, szaliki poły, oraz bez nakryć głowy okrywających włosy

Czynności przed rozpoczęciem pracy:

• dokonać kontroli ogólnego stanu technicznego obrabiarki,

• przed włączeniem maszyny sprawdzić poziomy napełnień maszyny i w razie
  potrzeby uzupełnić niedobory,

• sprawdzić maszynę pod względem wycieków i usunąć ich przyczynę

• przygotować urządzenia pomocnicze do składowania materiałów, przyrządów,
  narzędzi i odpadów

• dokładnie zapoznać się z dokumentacją wykonawczą i instrukcją obsługi
  frezarki, tabliczką znamionową

• zaplanować kolejność wykonywania poszczególnych czynności

• przygotować materiał do przetworzenia (obróbki) ustawiając go w sposób
  zapewniający maksymalne bezpieczeństwo przy zachowaniu granic stanowiska
  roboczego

• sprawdzić stan techniczny maszyny i oświetlenia stanowiska, a w
  szczególności stan instalacji elektrycznej, stan wyłączników, system
  smarowania, chłodzenia czy narzędzia skrawające są zamocowane prawidłowo
  na wrzecionie/głowicy rewolwerowej

• próbnie uruchomić maszynę i sprawdzić jakość jej działania  przygotować niezbędne pomoce
  warsztatowe, przyrządy pomiarowe, narzędzia pracy, zmiotki, haczyki oraz
  konieczne ochrony osobiste, np. okulary, maski, ochronniki słuchu, itp.

• zauważone usterki i uchybienia zgłosić natychmiast przełożonemu

Nie wolno:

• chłodzić obrabiany element i narzędzie przy pomocy mokrych szmat i pakuł
  w czasie trwania obróbki

• dokonywać pomiarów lub sprawdzać ręką gładkość w czasie ruchu frezarki

• hamować ręką wrzeciono

• usuwać bezpośrednio ręką wióry

• zdejmować jakiekolwiek osłony w czasie ruchu frezarki

• smarować i konserwować frezarkę będącą w ruchu

• stosować do oświetlenia miejscowego lamp na napięcie wyższe niż 24 V

• dopuszczać do obsługi frezarki inne osoby bez zgody przełożonego

• naprawiać samodzielnie frezarkę

• układać w trakcie obróbki na stole frezarki narzędzia, sprzęt,
  przyrządy

• Sięgać ręką lub manipulować jakimś przedmiotem w obszarze elementów
  maszyny będących w ruchu lub obracających się elementów mocowania
  obrabianego detalu,

• Programowania prędkości obrotowych, które są wyższe niż podana
  maksymalna prędkość obrotowa zastosowanych zamocowań,

• Wszelkiej przeróbki lub pozbawiania działania wyposażenia
  zabezpieczającego, np. zabezpieczające wyłączniki pozycyjne, blokady,
  osłony,

• Zamalowywać lub usuwać tabliczki ostrzegawcze oraz informacyjne,

• Toczenia materiałów ceramicznych i drewna sklejonego żywicami
  syntetycznymi,

• Przeprowadzania zmian oprogramowania (software) na sterownikach
  programowanych,

• Użytkowania maszyny z uszkodzoną szybą zabezpieczającą z PW (poliwęglan)

• Eksploatować maszynę z uszkodzonymi szybami okiennymi w kabinie,

• Zażywania lekarstw zmniejszających zdolność koncentracji lub
  wydłużających czas reakcji,

• Wykonywania prac spawalniczych przy maszynie,

• Wchodzić do komory maszynowej.

•  obrabiać materiałów toksycznych
  lub łatwopalnych. Może nastąpić wydzielenie szkodliwych oparów. Przed
  rozpoczęciem obróbki skonsultować się z producentem materiału w celu
  ustalenia zasad bezpiecznego obchodzenia się z produktami ubocznymi
  materiałów

Nakazuje się:

• stosować narzędzia skrawające (frezy) tylko w dobrym stanie i prawidłowo
  zaostrzone

• narzędzia muszą być zamocowane w sposób pewny we wrzecionie lub we
  wrzecienniku

• śruby dociskowe narzędzia oraz imadła maszynowego i docisków śrubowych,
  dociskać ręcznie bez przedłużania klucza

• przy obróbce materiałów odpryskowych i pylących (żeliwo, niektóre
  tworzywa sztuczne itp.) stosować okulary ochronne i półmaski
  przeciwpyłowe

• narzędzia wymieniać tylko po zatrzymaniu frezarki

• obróbkę rozpoczynać od uruchomienia wrzeciona, a następnie posuwu stołu
  – przy stosowaniu posuwu ręcznego, materiał przesuwać równomiernie powoli

• obserwować stale proces obróbki

• nie zostawiać pracującej frezarki bez dozoru

• wióry usuwać przy unieruchomionej frezarce tylko zmiotką

• Podczas pracy przy maszynie używać odpowiedniego wyposażenie ochrony
  wzroku i słuchu. Zaleca się okulary ochronne zabezpieczające przed
  uderzeniami, zatwierdzone przez ANSI, oraz wyposażenie ochrony słuchu
  zatwierdzone przez OSHA w celu ograniczenia ryzyka uszkodzenia wzroku i
  utraty słuchu.

Ponadto:

• Wszelkie modyfikacje lub zmiany dowolnej tokarki lub frezarki grożą
  odniesieniem obrażeń i/lub uszkodzeniami mechanicznymi.

• Przy dużej prędkości pracy /posuwu, niewłaściwie zablokowane części mogą
  zostać wyrzucone i przebić drzwiczki bezpieczeństwa. Obróbka
  nadwymiarowych lub słabo zablokowanych części nie jest bezpieczna.

Czynności po zakończeniu pracy:

• odłożyć obrobione przedmioty na wyznaczone miejsce

• wyłączyć dopływ energii elektrycznej do frezarki

• oczyścić stół frezarski z odpadów i wiórów

• uporządkować stanowisko pracy, narzędzia, sprzęt ochrony i pomocniczy,
  zlikwidować rozlane chłodziwo i olej.

Zasady postępowania w sytuacjach awaryjnych:

• bezwzględnie należy udzielać pierwszej pomocy poszkodowanym

• o wadach i / lub uszkodzeniach maszyny należy niezwłocznie zawiadomić
  przełożonego

• maszyny CNC, których uszkodzenie stwierdzono w czasie pracy, powinny być
  niezwłocznie zatrzymane, odłączone od zasilania i odpowiednio oznakowane

• w razie awarii maszyny stwarzającej zagrożenie dla otoczenia należy
  zastosować zrozumiałą i dostrzegalną sygnalizację ostrzegawczą i alarmową

• każdy zaistniały wypadek przy pracy zgłaszać swojemu przełożonemu, a
  stanowisko pracy pozostawić w takim stanie, w jakim nastąpił wypadek

UWAGI

 

• Przycisk zatrzymania awaryjnego (znany także jako przycisk wyłączania
  awaryjnego) to duży okrągły, czerwony przycisk na pulpicie operatora.
  Naciśnięcie przycisku zatrzymania awaryjnego powoduje natychmiastowe
  zatrzymanie całości ruchu maszyny, serwomotorów, urządzenia do wymiany
  narzędzi i pompy chłodziwa. Używać przycisku zatrzymania awaryjnego tylko
  w nagłych wypadkach, aby nie doszło do awarii maszyny.

• Na podstawie art. 210 K.P. pracownik ma prawo w razie gdy warunki pracy
  nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla
  zdrowia lub życia pracownika lub gdy wykonywana przez niego praca grozi
  takim niebezpieczeństwem innym osobom powstrzymać się od wykonywanej
  pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.

• Panel elektryczny oraz szafa sterowniczą powinna być
  zabezpieczona przed dostępem przez osoby nie uprawnione. ww. podzespoły
  można otworzyć tylko na czas instalacji i prac serwisowych. Wówczas tylko
  odpowiedni wykwalifikowani technicy powinni mieć dostęp do panelu. Gdy
  główny wyłącznik maszyny jest wyłączony, w panelu występuje wysokie
  napięcie (także na płytkach drukowanych i w obwodach logicznych), a
  niektóre podzespoły rozgrzewają się do wysokich temperatur. Tak więc
  konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności. Kluczyk może być
  udostępniony wyłącznie wykwalifikowanemu personelowi serwisowemu.

Zasady
ubioru

Na obrazku przedstawiono zestaw zasad dotyczących ubioru bezpieczeństwa,
które są standardem w wielu środowiskach przemysłowych, w tym przy obsłudze
maszyn CNC. Każde z tych zaleceń ma na celu ochronę pracownika przed
obrażeniami i wpłynięcie na bezpieczeństwo pracy. Oto szczegółowe wyjaśnienia:

1. Czapka lub włosy związane – Zapobiega to zaplątaniu się
   włosów w ruchome części maszyn, co może prowadzić do poważnych urazów, w
   tym skóry głowy lub nawet śmierci.

2. Okulary ochronne noszone stale – Ochrona oczu przed
   odłamkami, wiórami, płynami chłodzącymi i innymi cząstkami, które mogą być
   wyrzucane podczas procesu obróbki.

3. Zatyczki lub nauszniki (jeśli wymagane) – Ochrona
   słuchu w środowisku o wysokim poziomie hałasu, co jest typowe dla obszaru
   produkcji, zmniejszając ryzyko uszkodzeń słuchu.

4. Bluza na krótki rękaw lub zawinięte – Rękawy powinny
   być krótkie lub zwinięte, aby zapobiec ryzyku zahaczenia o ruchome części
   maszyn.

5. Bez zegarków – Zegarki i inne luźne przedmioty mogą
   łatwo zahaczyć się o ruchome elementy maszyny, co może powodować wypadki.

6. Bez pierścionków/biżuterii – Podobnie jak zegarki,
   biżuteria może stanowić ryzyko zahaczenia lub przewodzenia prądu
   elektrycznego, co jest szczególnie niebezpieczne w pobliżu maszyn.

7. Spodnie, długie nogawki – Chronią nogi przed odłamkami
   i wiórami oraz zapewniają dodatkową warstwę ochrony przed płynami
   chłodzącymi i smarami.

8. Iskroodporne buty (metalowe czubki) – Ochrona stóp
   przed upadającymi przedmiotami oraz przed przebiciem przez ostre obiekty
   na podłodze. Metalowe czubki w butach mogą również chronić palce u stóp
   przed ciężkimi przedmiotami.

Stosowanie się do tych zasad nie tylko zmniejsza ryzyko wypadków, ale także
jest często wymagane przez przepisy BHP i może być egzekwowane przez inspekcje
pracy. Wszystkie te środki są zaprojektowane, aby zapewnić maksymalne
bezpieczeństwo i umożliwić pracownikom skupienie się na pracy bez obawy o
osobiste ryzyko.

Dodatkowe przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa pracy operatorów
CNC

1. Kodeks Pracy (Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.)
   Dział Dziesiąty –
   Bezpieczeństwo i Higiena Pracy
   Reguluje ogólne zasady BHP oraz
   obowiązki pracodawcy i pracowników w zakresie zapewnienia bezpiecznych
   warunków pracy.

2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2019 r. w sprawie
   badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku
   pracy
   Określa zasady monitorowania szkodliwych czynników, takich jak
   hałas, pył, czy wibracje, które mogą występować przy pracy z maszynami
   CNC.